Toegankelijk stemmen bij verkiezingen

Dit artikel behoort tot de thema's:

Toegankelijke samenleving Inclusie

Zelfstandig kunnen stemmen is voor veel mensen met een visuele beperking niet vanzelfsprekend. Gemeenten kunnen hierin een groot verschil maken door verkiezingen zo toegankelijk mogelijk te organiseren. In dit artikel krijg je inzicht in de beleving van het stemmen voor slechtziende en blinde mensen. Je leest tips waarmee gemeenten in de voorbereiding én stembureaumedewerkers de verkiezingen toegankelijker kunnen maken.

Onderzoek naar stemmen met een visuele beperking

In 2022 is er onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid van stembureaus voor mensen met een visuele beperking. Sindsdien hebben veel gemeentes aanpassingen doorgevoerd, maar de uitkomsten van het onderzoek blijven nog altijd actueel.

Dat begint al bij de voorbereidingen op de verkiezingen. In veel gemeenten zijn de kandidatenlijst en de stempas niet goed leesbaar. Dan volgt de reis naar het stembureau. Mensen met een visuele beperking lopen onderweg letterlijk en figuurlijk tegen obstakels aan. De ingang van het stembureau is niet altijd goed vindbaar. In het stembureau weten medewerkers niet hoe ze goed kunnen helpen en wat daarin mag. Het stemhokje is niet altijd goed verlicht en de plaats van de stembus niet duidelijk aangegeven. Het stemmen kost mensen met een visuele beperking hierdoor veel moeite en energie.

Wat is er nodig voor toegankelijke verkiezingen?

Er zijn veel eenvoudige maatregelen om het stemmen beter toegankelijk te maken voor mensen met een visuele beperking.

Voordat het stembureau opengaat, is het onder andere belangrijk om te zorgen voor:

bij de keuze voor stembureaulocaties rekening houden met toegankelijkheid en bereikbaarheid
goede informatie op de website van de gemeente of op waarismijnstemlokaal.nl en/of in aangepaste leesvorm over de toegankelijkheid van stembureaus
toegankelijke kieslijsten op de website van de gemeente en/of in aangepaste leesvorm zoals braille

Tijdens de verkiezingsdag zijn de volgende punten van belang:

een goede bewegwijzering naar het stembureau
een duidelijke en vergrote kandidatenlijst op het stembureau
een goed aangegeven en verlichte route van entree tot stemhokje, stembus en uitgang
hulpmiddelen, zoals een stemmal
een stembus waarvan de gleuf goed contrasteert

Uitgebreidere informatie kun je vinden in de toolbox Van toegankelijke naar inclusieve verkiezingen.

Tips

Ben je stembureaumedewerker? Dan geven we je negen tips:

Vraag altijd eerst of en hoe je kunt helpen.
Vraagt iemand je om mee te lopen? Vraag hoe je dat het beste kunt doen.
Raak iemand niet zomaar aan.
Vertel duidelijk wat je doet.
Vermijd woorden als ‘hier’ of ‘daar’, maar geef precieze aanwijzingen. Bijvoorbeeld: “Recht voor je op tafel ligt het stempotlood.”
Vertel het als je weggaat, zodat de ander weet dat je er niet meer bent.
Het gebruik van eigen hulpmiddelen, zoals een loep, is toegestaan.
Maak duidelijk dat geleidehonden altijd welkom zijn.
Houd er rekening mee dat bezoekers met een fysieke of visuele beperking een begeleider mogen meenemen in het stemhokje: twee personen is dan toegestaan.

Meer tips vind je in de checklist Visueel toegankelijk stembureau en in de folder Toegankelijk stemmen voor iedereen.

Ervaringen uit de praktijk

In de podcast Een en al oog nemen Ton (projectleider fysieke toegankelijkheid), Hanneke (adviseur toegankelijkheid) en Jan (Werkgroep Toegankelijkheid Oldebroek) de toegankelijkheid van vier stembureaus onder de loep.

In de video hieronder vertelt Guido, die een visuele beperking heeft, hoe hij het stemmen ervaart. Je ontdekt hoe zijn reis naar het stembureau eruit ziet en wat hij voor, tijdens en na het stemmen tegenkomt.