In gesprek over de inzet van ervaringsdeskundigen bij Expertisegroep Toegankelijkheid
Voor je ligt deel 4 van een reeks artikelen over de inzet van ervaringsdeskundigen. Verschillende expertisegroepen geven een kijkje in hun ervaringen met de samenwerking met ervaringsdeskundigen. Deze keer in gesprek met Expertisegroep Toegankelijkheid.
Een inclusieve samenleving creëren: het klinkt ambitieus, en dat is het ook. Maar binnen de Expertisegroep Toegankelijkheid zetten we elke dag stappen in die richting. Ons werk draait om één centrale vraag: hoe zorgen we ervoor dat iedereen, en in het bijzonder blinde en slechtziende mensen, zelfstandig en volwaardig kan deelnemen aan de maatschappij?
Om dit goed te kunnen doen, werken we nauw samen met partijen als CROW, NEN, ProRail en de NS. Deze verbinding met de buitenwereld zorgt dat we actuele kennis, richtlijnen en ontwikkelingen meteen kunnen meenemen in beleid én uitvoering.
Ervaringsdeskundige als vaste kracht in het team
Binnen de expertisegroep is ervaringsdeskundigheid structureel ingebed. Dat begint al met een ervaringsdeskundige die fungeert als duovoorzitter. Ton van Weerdenburg werkt als projectleider fysieke toegankelijkheid bij de Oogvereniging en heeft zelf een visuele beperking. Juist door de combinatie van jarenlange werkervaring en persoonlijke ervaringskennis kan Ton heel goed de vertaalslag maken tussen wat de ervaringsdeskundigen aangeven nodig te hebben en wat de inhoudsdeskundigen kunnen realiseren vanuit de richtlijn.
“Pas wanneer we gebruikers écht betrekken, ontstaat verandering.”
Groeiende pool van ervaringsdeskundigen
Daarnaast zet de expertisegroep per project ervaringsdeskundigen in om het gebruikersperspectief op te halen. Jules Dautzenberg, adviseur toegankelijkheid en lid expertisegroep, vertelt: “Toegankelijkheid staat steeds vaker op de agenda, maar pas wanneer we gebruikers écht betrekken, ontstaat verandering die past bij de praktijk van alledag. Binnen de Expertisegroep Toegankelijkheid ervaren we dit dagelijks: samen met ervaringsdeskundigen komen we tot oplossingen die niet alleen goed bedacht zijn, maar vooral goed werken.
Daarvoor maken we gebruik van de ervaringsdeskundigenpool die via de Oogvereniging beschikbaar is. Deze diverse groep gebruikers kan vanuit eigen beleving meedenken, testen en adviseren.
Het afgelopen jaar is deze groep zelfs flink gegroeid. Waar we eerder moeite hadden voldoende mensen te vinden met specifieke ervaring rondom fysieke toegankelijkheid, lukt het nu veel makkelijker om de juiste ervaringsdeskundigen aan te haken.”
Amal, ervaringsdeskundige, is twee jaar geleden actief geworden voor de pool. Op aanraden van een vriend heeft zij zich aangemeld. Nuttig bezig zijn en iets voor anderen kunnen betekenen was haar drijfveer. “In het begin is het erg spannend. Je hebt geen idee waar je aan begint of wat je kan verwachten als je je opgeeft voor een onderzoek. Gelukkig zijn de onderzoekers altijd heel lief en erg laagdrempelig, waardoor deelnemen aan een onderzoek makkelijk is. Daarnaast hou ik altijd in mijn achterhoofd dat ze de website, app of product testen en niet mij persoonlijk”.
Sinds Amal actief is voor de pool zijn er flink wat testers bij gekomen. Er komen veel en gevarieerde oproepen voorbij. Ook kloppen steeds vaker studenten aan bij de pool. Er is genoeg keuze waardoor je echt kan kiezen voor oproepen die interessant zijn en jou als ervaringsdeskundige aanspreken en bij jou passen.
“Je kunt nooit volledig denken als een ervaringsdeskundige.”
Leren van de mensen om wie het draait
“Het werken met ervaringsdeskundigen heeft ons denk- en werkproces fundamenteel veranderd”, aldus Jules. “Hun perspectief dwingt ons om scherper te kijken, anders te redeneren en soms ook aannames los te laten”.
Maar één inzicht is misschien wel het belangrijkste: je kunt nooit volledig denken als een ervaringsdeskundige. Hun leefwereld en ervaringen kun je niet imiteren of theoretisch benaderen. Juist daarom is hun inbreng zo cruciaal. Ze bevestigen waar we op de goede weg zitten, vullen aan waar kennis ontbreekt en corrigeren ons wanneer dat nodig is.
“Het is ontzettend belangrijk dat wij als ervaringsdeskundigen worden betrokken”, vertelt Amal. Tijdens een test krijgt de opdrachtgever écht inzicht in hoe het product in de praktijk wordt gebruikt. Ze zien letterlijk waar wij met onze visuele beperking tegenaanlopen. Het delen van die ervaring is enorm waardevol.
Volgens Amal hebben opdrachtgevers vaak al enige kennis van toegankelijkheid, maar ze merkt dat ze altijd openstaan voor nieuwe inzichten en nieuwsgierig zijn naar wat er beter kan. “Ik spreek tijdens een test hardop uit wat ik doe en wat ik tegenkom”, zegt ze. “Daar leert de opdrachtgever uiteindelijk het meest van.”
Testen gadgets die potentieel interessant zijn voor de doelgroep
Voorbeelden van inzet ervaringsdeskundigen:
- Veilig participeren druk stedelijk gebied: testen navigatiesoftware om te bekijken of er een alternatieve route gemaakt kan worden.
- Indoor routegeleiding (voorbeeld): inzet gebruikerstesten om te bepalen wat goede en bruikbare gidslijnen en herkenningspunten kunnen zijn binnen een gebouw.
- Geleidelijnen en waarschuwingsmarkeringen bij oversteek 30 KM gebied: focusgroepen met gebruikers om te bepalen hoe en wanneer een oversteek aangelijnd dient te zijn binnen 30 km zone.
- Waar loop jij tegen aan (onderzoek) ervaringsdeskundigen in projectteam.
- Nieuwe NEN 9120 norm: ervaringsdeskundigen hebben in meerdere groepen kunnen reageren op vragen die voortkwamen uit de nieuw ontwikkelde NEN norm. Deels via Teams, deels via vragenlijst.
- Oversteeklijn in Rotterdam busstation: Gebruikersonderzoek naar de juiste vorm en afmeting van een oversteeklijn op een busbaan.
- Akoestische signalering bij verkeerslichten: in aanloop van nieuwe norm (CROW) met gebruikers laten zien waar iemand met visuele beperking tegenaan loopt bij oversteken van de straat met een verkeerslicht. Momenteel wordt een pilot uitgewerkt waarbij de ervaringsdeskundigen meewerken aan een gebruikerstest.
- Toegankelijkheid verkiezingsproces: meewerken aan webinar, meewerken aan filmpje, meewerken aan pilots in de gemeente, meewerken aan goede opzet van website met stembureaus maken, meewerken aan gesprekken met ministerie tijdens lancering van actieplan toegankelijke verkiezingen.
Amal is het afgelopen jaar bij meerdere onderzoeken betrokken geweest, waaronder het testen van de flatpower laadkabels, nieuwe taststokken, obstakeldetectie-apparaten en de indoor geleidelijnen in het Beatrix Theater in Utrecht. In het Beatrix theater werden bijvoorbeeld voelbare elementen getest, zoals stroken en stukjes tapijt. Dergelijke herkenningspunten in een gebouw helpen mensen met een visuele beperking om zelfstandig een ruimte binnen te gaan en te navigeren.
“Ik ben gek op nieuwe gadgets en vind het daarom ontzettend leuk om ze te testen” vertelt Amal. “Zeker als ze potentieel iets kunnen opleveren voor de doelgroep. Het is enorm belangrijk om dit in de praktijk te testen met meerdere ervaringsdeskundigen. Wat voor de één werkt, werkt namelijk niet altijd voor de ander”.
Ambitieus doel, concrete stappen
De wens van Amal is dat websites, apps en gebouwen zo toegankelijk mogelijk worden, zodat zij zelfstandig dingen kan doen en ondernemen, zonder steeds iemand om hulp te hoeven vragen.
De ambitie van de expertisegroep sluit daarop aan: een samenleving waarin iedereen, met of zonder beperking, zelfstandig kan meedoen. We beseffen dat dit niet op korte termijn volledig te bereiken valt. Daarom zetten we ons in voor deelprojecten waarin we telkens nieuwe inzichten opdoen die bijdragen aan dit grotere geheel.
Jules: “Ervaringsdeskundigen helpen ons om actuele vraagstukken en knelpunten zichtbaar te maken. Tegelijkertijd spelen ze een overtuigende rol richting ontwerpers, beleidsmakers en andere betrokkenen: niets maakt de noodzaak van inclusieve oplossingen duidelijker dan een verhaal uit de praktijk.”
Daar waar kennis nog ontbreekt, helpt ervaringsdeskundigheid ons om die kennis op te halen én te vertalen naar bruikbare verbeteringen. Zo dragen ervaringsdeskundigen direct bij aan een toekomst waarin toegankelijkheid geen uitzondering is, maar een vanzelfsprekendheid.
Enthousiast over de samenwerking met ervaringsdeskundigen?
Ben je enthousiast geworden en wil jij zelf ook ervaringsdeskundigen betrekken binnen jouw onderzoek of expertisegroep? Neem dan contact op met de coördinator van de ervaringsdeskundigenpool, Daniëlle Straub, via ervaringsdeskundigen@oogvereniging.nl.