Hoe ervaringsdeskundigen écht laten zien wat toegankelijkheid betekent
Voor je ligt deel 6 van een reeks artikelen over de inzet van ervaringsdeskundigen. Verschillende professionals geven een kijkje in hun ervaringen met de samenwerking met ervaringsdeskundigen. Deze keer in gesprek met Hanneke de Boer, adviseur Toegankelijkheid.
Hoe ontwerp je een toegankelijke buitenruimte als je zelf nooit hebt ervaren hoe het is om slechtziend of blind te zijn? Die vraag stond centraal tijdens een gastles bij Hogeschool Windesheim, waar studenten Ruimtelijke Ontwikkeling niet alleen leerden over toegankelijkheid, maar deze ook zelf ervaarden - samen met ervaringsdeskundigen.
Van stoep naar studieboek
De gastles kwam voort uit het Nationaal Masterplan Lopen: een samenwerking van meer dan 80 organisaties die zich inzetten voor een samenleving waarin lopen een vanzelfsprekend onderdeel is van het dagelijks leven. Eén van de belangrijke inzichten uit dit programma is dat toegankelijkheid niet iets is wat je pas in de praktijk leert. Juist tijdens opleidingen moet het al een plek krijgen. Het vak ‘lopen’ bestaat niet, maar het onderwerp moet wél overal in terugkomen.
Niet alleen horen, maar ervaren
Hogeschool Windesheim gaf daar concreet invulling aan door een gastles te organiseren over toegankelijkheid in de openbare ruimte. Wat deze les bijzonder maakte, was dat het niet bij theorie bleef. Studenten gingen naar buiten en ervaarden zelf wat toegankelijkheid – of juist het ontbreken daarvan – betekent.
Met een blinddoek en een stok liepen zij een deel van de route zonder zicht. Daarna kregen ze een persona mee en bekeken ze de omgeving vanuit een ander perspectief. Ondertussen liepen ervaringsdeskundigen met hen mee.
“In de gastles draait alles om bewustwording”
Evert, ervaringsdeskundige en inmiddels 9 jaar blind, kijkt met een positieve blik naar de wereld: “Wie je ook bent, waar je ook vandaan komt of welke opleiding je ook hebt gedaan hebt: iedereen heeft op zijn tijd ondersteuning nodig.”
Juist die combinatie van theorie en ervaren maakte indruk. Door zelf te voelen en te beleven hoe het is om je met een beperking of andere blik door de omgeving te bewegen, ontstaat er meer inzicht in de drempels die niet altijd direct zichtbaar zijn. Evert vertelt: “Tijdens de wandeling kwam een studente naar mij toe en vertelde hoeveel respect en waardering hij gekregen voor hoe ik mij moet redden in het verkeer. Daar werd ik even stil van.”
Hanneke vult aan: “Je wordt je ineens bewust wat een toegankelijke buitenruimte betekent in het dagelijks leven. Hoeveel impact het heeft om wel of niet ergens te kunnen komen.”
De meerwaarde van ervaringsdeskundigen
Waar studenten eerst vooral bezig waren met de opdracht, ontstond na afloop een verdiepend gesprek. Wat ging goed? Waar liepen ze tegenaan? En vooral: hoe voelt het als je afhankelijk bent van de inrichting van de openbare ruimte? De ervaringsdeskundigen speelden hierin een belangrijke rol door hun persoonlijke verhalen en perspectieven te delen. Dit zorgde voor waardevolle gesprekken en nieuwe inzichten bij de deelnemers.
Tijdens de nabespreking ontstond een open en gelijkwaardig gesprek. Studenten stelden vragen, maar werden ook uitgedaagd om verder te denken. Evert gaf daarbij aan: “Ik reken op jullie. We kunnen niet tot 2040 wachten tot iedereen mee kan doen in de samenleving.” Collega Marc vulde dit aan met: “jullie zijn de toekomst”. Daarna werd het even stil in de groep. Evert blikt daarop terug: “ik had mij niet gerealiseerd dat het zoveel impact zou maken”.
Samenwerking in 'de gouden driehoek'
De kracht van de gastles zat niet alleen in de ervaring zelf, maar ook in de samenwerking. Die was gebaseerd op wat ook wel de ‘gouden driehoek’ wordt genoemd: de combinatie van theoretische kennis, professionele expertise en ervaringsdeskundigheid. Juist door die drie samen te brengen, ontstaat een compleet beeld.
“Die driehoek is cruciaal. Ontbreekt er één, dan werkt het niet.”
Hanneke ligt toe: “In de voorbereiding werd bewust stilgestaan bij de rolverdeling. Er was een kort gesprek om verwachtingen af te stemmen en te zorgen dat iedereen vanuit zijn eigen kracht kon bijdragen. Dat zorgde voor een natuurlijke dynamiek tijdens de les. De ervaringsdeskundigen deelden hun persoonlijke ervaringen en wat voor hen belangrijk is in de openbare ruimte. De professionals maakten vervolgens de vertaalslag naar ontwerp en beleid”.
Evert herkent zich daarin: “Deze samenwerking is heel interessant. We hebben allemaal een andere invalshoek en vullen elkaar mooi aan. Daarbij leer je ook van elkaar. Ik heb de samenwerking als zeer prettig ervaren.”
Een belangrijk uitgangspunt daarbij was de toon van de les. Het doel was niet om studenten te overladen met problemen, maar om hen te activeren en te motiveren.
“Je wil studenten uitdagen en enthousiast maken, niet dat ze afhaken door alleen negatieve verhalen,” aldus Hanneke. Juist die positieve benadering zorgde ervoor dat studenten betrokken bleven en gemotiveerd raakten om zelf bij te dragen aan oplossingen.
Niet vanaf het bureau, maar samen
De ervaring smaakt naar meer. De ambitie is om dit soort samenwerkingen vaker te organiseren en breder in te zetten. Niet alleen binnen het onderwijs, maar ook in andere vraagstukken rondom toegankelijkheid. “Niet bedenken vanaf het bureau, maar in gesprek met ervaringsdeskundigen, zelf ervaren en samen uitwerken,” is de duidelijke boodschap.
Evert voegt daaraan toe: “Ondanks dat ik mijn zicht kwijt ben, probeer ik altijd te kijken naar mogelijkheden en kansen. Daarmee kijk je breder, naar het geheel. Deze studenten hebben het zelf kunnen ervaren, en dat maakte indruk. Ik hoop dat dit anderen motiveert om hier ook mee aan de slag te gaan”.
“Altijd mét expert én ervaringsdeskundige.”
Want uiteindelijk maakt de inzet van ervaringsdeskundigen het verschil tussen weten en echt begrijpen. Voor deze studenten betekent dat, dat zij straks anders naar hun vak kijken. Voor de praktijk betekent het betere, inclusievere oplossingen. En voor de samenleving een stap dichter bij echte toegankelijkheid.
Enthousiast over de samenwerking met ervaringsdeskundigen?
Ben je enthousiast geworden en wil jij zelf ook ervaringsdeskundigen betrekken binnen jouw onderzoek of activiteit? Neem dan contact op met de coördinator van de ervaringsdeskundigenpool, Daniëlle Straub, via ervaringsdeskundigen@oogvereniging.nl.
Meer informatie
Wil je meer informatie? Neem dan contact op met Hanneke de Boer, adviseur toegankelijkheid en optometrist.