Bewegingsproblemen
Dit artikel biedt medische professionals meer inzicht in de uitdagingen van ouderen die een visuele beperking hebben en daarnaast lichamelijke klachten ervaren die het bewegen bemoeilijken. Ook bevat het aanbevelingen om de cliënt hierin te begeleiden. Hoewel dit artikel gericht is op de doelgroep ouderen, zijn de aanbevelingen breder toepasbaar.
Verminderde mobiliteit
Ouderen met een visuele beperking en motorische beperkingen ervaren vaak problemen met bewegen en oriënteren, wat het risico op vallen vergroot. Deze beperkingen kunnen bovendien leiden tot een verhoogde kans op spier- en skeletklachten, bijvoorbeeld door een ergonomisch onjuiste houding bij lezen, luisteren of andere dagelijkse activiteiten. Daarnaast vermindert een visuele beperking het gevoel van ruimtelijke oriëntatie, wat het zelfstandig bewegen verder bemoeilijkt.
Uitdagingen
- Een visuele beperking in combinatie met bewegingsproblemen zorgt voor evenwichtsstoornissen en valgevaar.
- Gebruik van een taststok met rolstoel/rollator beperkt de oriëntatie en zelfstandigheid.
Tips
- Laat andere zintuigen gebruiken (gehoor, reuk) om te oriënteren.
- Zorg voor herkenbaarheid in het verkeer (bijv. SZ-bordje op fiets/scootmobiel).
- Betrek experts (Bartiméus, Visio) voor routeanalyse, verkeersveiligheid en hulpmiddelen.
- Stimuleer aangepaste beweging zoals zittende oefeningen, buddy-wandelen en tandemfietsen.
- Adviseer aanpassingen in huis om valgevaar te beperken. Denk aan het weghalen van losliggende kleden. Overweeg begeleiding van een ergotherapeut of fysiotherapeut voor valpreventie en valtraining.
- Bied zonodig extra hulp bij het instellen van fitnessapparaten bij sporten in een sportschool of tijdens revalidatie. Zet de apparaten ook weer uit of stel een eindtijd in om te voorkomen dat de cliënt te lang blijft doorlopen of fietsen. Bepaal of groepstraining haalbaar is.
- Lees ook het artikel Valpreventie bij ouderen | Kennisoverzien
Verlies van zelfredzaamheid
Veel ouderen hechten sterk aan hun onafhankelijkheid en willen zo min mogelijk afhankelijk zijn van anderen. Een visuele beperking in combinatie met bewegingsproblemen maakt dagelijkse taken lastig en vergroot de kans op overbelasting. Hierdoor kan de behoefte aan zorg en ondersteuning groter worden.
Uitdagingen
- Extra hulp kan nodig zijn bij zelfzorg, zoals aankleden en koken.
- Mensen gebruiken hun gevoel in de handen soms om zich te oriënteren. Motorische problemen in de handen kunnen dit bemoeilijken.
- Bewegingsproblemen, pijn én een visuele beperking kosten veel energie. Bij deze combinatie is er sprake van een optelsom van energieverlies.
- In geval van een ziekenhuisopname, operatie of revalidatie (bijvoorbeeld nieuwe heup of knie), is het zich verplaatsen naar sanitaire ruimten of uitvoeren van mobiliserende oefeningen extra moeilijk.
Tips
- Laat de cliënt benoemen welke hulp nodig is; maak afspraken concreet.
- Een ergotherapeut kan tips geven om de zelfstandigheid zo goed mogelijk te behouden, eventueel met inzet van hulpmiddelen.
- Schakel waar nodig hulp in van thuiszorg.
- Onderzoek aangepast vervoer via de gemeente of maatschappelijk werker.
Psychologische gevolgen
Ouderen lopen over het algemeen een groter risico op eenzaamheid. Met een beperkte mobiliteit en een visuele beperking wordt het moeilijker om deel te nemen aan sociale activiteiten, wat een gevoel van afzondering kan vergroten.
Uitdagingen
- De combinatie van aandoeningen kan leiden tot verlies van zelfvertrouwen, gevoelens van angst of frustratie.
- Vermindering van sociale activiteiten kan leiden tot isolement of somberheid.
Tips
- Betrek de omgeving en mantelzorgers; geef uitleg over mogelijke hulp.
- Verwijs naar instanties voor specialistische begeleiding bij een visuele beperking.
- Stimuleer lotgenotencontact en contact met vrijwilligers.
- De praktijkondersteuner van de huisarts en maatschappelijk werker kunnen ondersteunen bij verliesverwerking.
Ziekenhuisopname
Wanneer operaties of speciale behandelingen nodig zijn, kan een ziekenhuisopname noodzakelijk zijn. Voor ouderen met een visuele beperking is dit extra ingrijpend. Zij missen de vertrouwde omgeving waarbij rekening is gehouden met de visuele beperking.
Uitdaging
De looproutes in het ziekenhuis zijn niet bekend, spullen liggen op een andere plaats, medicatie en maaltijden worden op een andere manier aangeboden. Lopen en/of oefeningen in combinatie met de visuele beperking vormen een extra uitdaging. Zeker wanneer hierbij van de cliënt verwacht wordt dat hij of zij zich door het gebouw verplaatst om zelfstandig naar verschillende therapieën te gaan.
Tips
- Geef waar mogelijk mantelzorg meer mogelijkheden om bij de cliënt te zijn tijdens opname.
- Bied extra ondersteuning bij het innemen van medicatie, maaltijden en de dagelijkse verzorging.
- Benoem waar benodigdheden voor de cliënt worden weggelegd, zodat deze terug te vinden zijn.
- Bied medicatie aan in een gekleurd bekertje in plaats van transparant.
- Bied extra aandacht aan de uitvoering van oefeningen, zodat de cliënt zeker weet dat hij of zij deze op de juiste manier doet.
- Een cliënt met een visuele beperking kan eerder geneigd zijn om in bed te blijven terwijl mobiliseren juist belangrijk is. Motiveer de cliënt tot beweging en bied waar nodig hulp.
Digitale toegang tot zorg
Volgens de wet zijn gemeenten en andere overheidsorganisaties verplicht om hun websites digitaal toegankelijk te maken. Toch ervaren ouderen met visuele en motorische beperkingen drempels bij het vinden van informatie en hulp. Zij hebben hierbij vaak hulp van anderen nodig.
Uitdagingen
- Beperkte toegankelijkheid kan leiden tot onvoldoende zorg voor eigen gezondheid of zelfs tot zorgvermijding.
- De cliënt kan onzekerheid ervaren of de zorg goed geregeld is.
Tips
- Wees ervan bewust dat ouderen belemmeringen ervaren bij digitale zorgverlening, invullen van digitale formulieren, digitaal aanvragen van hulp of medicijnen.
- Bespreek met de cliënt waar ondersteuning bij nodig is om vermijding van zorg te voorkomen. Deze ondersteuning kan ook vanuit mantelzorg of een vrijwilliger geboden worden.
Openbare ruimte
Door de visuele beperking en de beperkingen in het bewegingsapparaat zijn zorginstellingen en andere openbare ruimten moeilijker te bereiken en minder toegankelijk. Denk ook aan stations, bushaltes, winkels, behandelcentrum en sportvoorzieningen. Grote (loop)afstanden zijn moeilijk te overbruggen. Cliënten zijn hierbij in sommige gevallen afhankelijk van loophulpmiddelen of rolstoelafhankelijk. Naast de fysieke toegankelijkheid, is ook de hoeveelheid licht en het gebruik van contrasterend kleurgebruik van invloed op de toegankelijkheid.
Uitdagingen
- Obstakels op de looproute of gidslijnen zijn voor de cliënt niet zichtbaar en vergroten de kans op vallen. Denk aan waskarren, rollators en tilliften.
- Routeaanduidingen en lange afstanden maken het voor de cliënt moeilijk om zich te oriënteren.
- Gebrek aan toegankelijke aanwijzingen zoals braille in openbare gebouwen en trein- of busstations.
Tips
- Maak andere gebruikers bewust van het belang van het vrijhouden van de looproute of gidslijnen.
- Realiseer dat een visuele beperking vaak onzichtbaar is. Het is van belang dat de cliënt zelf aangeeft wat nodig is.
- Laat de cliënt bij de balie melden dat hij of zij slechtziend is en adviseer om mantelzorg of begeleiding mee te nemen naar een afspraak.
- Adviseer de cliënt om vragen vooraf te noteren of in te spreken. Er bestaan verschillende mogelijkheden om de voorleesfunctie van de telefoon te gebruiken. Ook kan een gesprek met een professional worden opgenomen om later terug te luisteren.
- Pas de behandelomgeving aan door bijvoorbeeld de verlichting aan te zetten of het zonnescherm naar beneden te doen, looproutes goed vrij te houden, rekening te houden met kleur en contrast bij gebruik van objecten of oefenmaterialen
Hulpmiddel en technologie
Technologie helpt, maar bediening is vaak complex bij gecombineerde beperkingen.
Uitdagingen
- Huishoudelijke apparaten met tiptoetsen en displays kunnen lastiger te bedienen zijn.
- Displays op vervoersmiddelen (scootmobiel, driewielfiets) zijn vaak vrij klein en daardoor slecht afleesbaar.
Tips
- Controleer apparaten op bruikbaarheid; gebruik voelbare markeringen zoals reliëfbobbeltjes of apps op toegankelijkheid die bij de apparaten geleverd worden.
- Vraag advies bij een revalidatiecentrum voor passende hulpmiddelen.
- Breng samen met de cliënt mogelijkheden en beperkingen in kaart.
Algemene tips
- Plan extra tijd voor een consult, voor het aanleren van vaardigheden en bijvoorbeeld voor het voelen en proberen van materialen. Betrek waar mogelijk de mantelzorg hierbij.
- Zorg voor zo min mogelijk wisseling van hulpverleners.
- Betrek professionals met kennis over de visuele beperking van Bartiméus, Koninklijke Visio of de Robert Coppes Stichting.
- Bied toegankelijk informatiemateriaal aan, zoals zogenoemde platte tekst in Word die ook via spraaksoftware voorgelezen kan worden. Een infographic of pdf is vaak niet toegankelijk.
- Zoek samen met de cliënt naar hulpmiddelen die te hanteren zijn met de visuele beperking. Om tot een passende oplossing te komen, kan het noodzakelijk zijn om verschillende mogelijkheden met de cliënt te proberen.
- Hou er rekening mee dat alle handelingen voor de cliënt extra tijd kunnen kosten door de visuele beperking in combinatie met bewegingsproblemen.
- Wanneer na het toepassen van de aanbevelingen en met inzet van hulpmiddelen de zelfredzaamheid van de cliënt onvoldoende blijkt te zijn, kan ondersteuning van mantelzorg of professionele zorg noodzakelijk zijn.
Bronnen
- Reed-Jones, R. J., Solis, G. R., Lawson, K. A., Loya, A. M., Cude-Islas, D., & Berger, C. S. (2013). Vision and falls: A multidisciplinary review of the contributions of visual impairment to falls among older adults. Maturitas, 75(1), 22–28. https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2013.01.019
- Salive, M. E., Guralnik, J., Glynn, R. J., Christen, W., Wallace, R. B., & Ostfeld, A. M. (1994). Association of Visual Impairment with Mobility and Physical Function. Journal of the American Geriatrics Society, 42(3), 287–292. https://doi.org/10.1111/j.1532-5415.1994.tb01753.x
- Swenor, B. K., Simonsick, E. M., Ferrucci, L., Newman, A. B., Rubin, S., & Wilson, V. (2015). Visual Impairment and Incident Mobility Limitations: The Health, Aging and Body Composition Study. Journal of the American Geriatrics Society, 63(1), 46–54. https://doi.org/10.1111/jgs.13183
- Renaud, J., Levasseur, M., Gresset, J., Overbury, O., Wanet-Defalque, M.-C., Dubois, M.-F., Témisjian, K., Vincent, C., Carignan, M., & Desrosiers, J. (2010). Health-related and subjective quality of life of older adults with visual impairment. Disability and Rehabilitation, 32(11), 899–907. https://doi.org/10.3109/09638280903349545
- Verbeek, E., Drewes, Y., & Gussekloo, J. (2022). Visual impairment as a predictor for deterioration in functioning: the Leiden 85-plus Study. BMC Geriatrics, 22(1), 397. https://doi.org/10.1186/s12877-022-03071-x