Omgaan met iemand met een visuele beperking: de rol van bejegening
Hoe ga je als professional op een respectvolle en gelijkwaardige manier om met mensen met een visuele beperking? ook wel ‘de basishouding van professionals’ genoemd. In dit artikel lees je dat en waarom de manier van omgaan met elkaar (bejegening) van belang is.
Gezien worden als mens
In de begeleiding van mensen met een visuele beperking ligt de nadruk vaak op het vergroten of behouden van zelfstandigheid. Professionals werken aan vaardigheden die helpen om zo zelfstandig mogelijk te functioneren. Met als doel volwaardig meedoen in de maatschappij. Toch hoeft niet elk moment een leermoment te zijn. Hoe belangrijk de training naar zelfstandigheid ook is, dit begint niet met oefenen, maar met gezien worden als mens.
Zelfstandigheid is niet alles
Het trainen van zelfstandigheid is waardevol. Mensen die blind of slechtziend zijn (geworden) leren omgaan met hun beperking, ontwikkelen praktische vaardigheden, leren gebruikmaken van hulpmiddelen en vergroten hun zelfvertrouwen. Maar wanneer elke handeling, elk gesprek en elk moment wordt benut als onderdeel van een leerproces, kan dit averechts werken. Het kan vermoeiend of zelfs frustrerend zijn als er voortdurend een beroep wordt gedaan op het leervermogen. Het kan voelen voor mensen met een visuele beperking voelen alsof ze nooit ‘gewoon’ mogen zijn. Alsof hun hele bestaan in het teken staat van oefenen, reflecteren en ontwikkelen.
Wat is bejegening?
Bejegening gaat over hoe je iemand benadert als mens: met respect, gelijkwaardigheid en aandacht. Het gaat verder dan methodisch begeleiden.
Voorbeeld
Iemand die vraagt waar de kaas ligt, stelt niet altijd een leervraag. Soms wil iemand gewoon geholpen worden. Een professional die reageert met: “Hoe zou je met jouw visuele beperking de kaas kunnen vinden?” heeft misschien goede bedoelingen, maar kan onbedoeld afstand creëren. Het gesprek wordt zakelijker, minder natuurlijk en het gevoel van gelijkwaardigheid neemt af. Een reactie als “De kaas ligt in de tweede la van de koelkast”, kan bijdragen aan vertrouwen en een prettige relatie.
Hoe vind je de juiste balans?
Goede begeleiding betekent het vinden van de juiste balans tussen leren en leven. Dat vraagt om bewustzijn en sensitiviteit van professionals. Het is belangrijk om te kunnen schakelen tussen de rol van professional en medemens.
Dat kan als volgt:
- Kijk naar het moment: is dit een geschikte situatie om te oefenen of is iemand moe, gestrest en niet in de leermodus?
- Geef regie: vraag of iemand wil oefenen of liever gewoon geholpen wil worden
- Blijf menselijk: maak contact als persoon, niet alleen als professional
Menselijkheid basis professionele zorg
Professionele zorg gaat niet alleen over methodiek of doelen, maar ook over de kwaliteit van contact. Mensen met een visuele beperking voelen zich gezien en serieus genomen wanneer professionals met oprechte aandacht, gelijkwaardigheid en respectvol aanwezig zijn. Niet als instructeurs, maar als mensen die vol vertrouwen naast hen staan. Met dat vertrouwen ontstaat ruimte om te groeien, te leren en nog zelfstandiger te worden.