Dementie bij mensen met een visuele en verstandelijke beperking
Dit artikel is bedoeld voor begeleiders en verwanten van mensen met een visuele en verstandelijke beperking. Je leest hoe dementie invloed kan hebben op het zien en wat je kunt doen om iemand te ondersteunen.
Dit artikel geeft algemene informatie. Voor meer verdieping verwijzen we onderaan dit artikel naar twee andere artikelen: een over het herkennen van dementie en een over veranderingen in het zien bij verschillende vormen van dementie. Dit laatste artikel is bedoeld voor artsen en gedragswetenschappers.
Dementie heeft niet alleen invloed op het geheugen. Ook het verwerken van visuele informatie in de hersenen verandert. Daardoor kunnen mensen meer moeite krijgen met zien en begrijpen wat zij zien.
Visuele problemen bij dementie
Mensen met een visuele en verstandelijke beperking die dementie ontwikkelen, kunnen nieuwe of toenemende visuele problemen krijgen. Deze problemen worden niet altijd herkend, omdat mensen vaak zelf niet goed kunnen aangeven welke klachten zij ervaren. Ook bij mensen die al langer slechtziend zijn, kunnen de problemen met het zien door dementie verergeren.
Visuele problemen die kunnen optreden zijn:
- een kleiner gezichtsveld
- moeite met het richten van de visuele aandacht
- problemen met het herkennen van mensen of voorwerpen
- moeite met het inschatten van afstand en diepte
- moeite met het uitvoeren van handelingen waarbij iemand moet inschatten waar iets zich bevindt, zoals een lepel in een kopje doen
- visuele hallucinaties
Verschillende oorzaken kunnen een rol spelen
Soms is het moeilijk om te bepalen waarom iemand minder goed gaat zien of zich anders gedraagt. Komt dat door dementie, doordat de ogen achteruitgaan of door het ouder worden? Of spelen verschillende oorzaken tegelijkertijd een rol?
Door de combinatie van dementie en problemen met het zien heeft iemand met een visuele en verstandelijke beperking steeds meer hulp en ondersteuning nodig. Het wordt namelijk steeds moeilijker om de gevolgen van bestaande beperkingen op te vangen. Dit kan leiden tot onzekerheid en minder belangstelling voor de omgeving.
Minder goed zien kan ook geheugenproblemen versterken. Wat iemand ziet, helpt namelijk om zich iets te herinneren of iets te gaan doen. Het zien van een beker kan bijvoorbeeld aanleiding zijn om te gaan drinken. Als iemand de beker niet goed ziet, valt die aanleiding weg.
Ondersteuning bij achteruitgang van het zien
Als iemand door dementie meer moeite krijgt met zien of begrijpen wat hij ziet, kunnen de volgende adviezen helpen:
- Zorg voor een rustige, prikkelarme omgeving.
- Ondersteun het kijken. Gebruik bijvoorbeeld opvallende kleuren voor gebruiksvoorwerpen, zorg voor goede verlichting en maak van dichtbij contact.
- Spreek bewust ook andere zintuigen aan, zoals geur, smaak en tast.
- Let op veranderingen in de balans tussen rust en activiteit.
Meer weten?
Voor begeleiders en verwanten
Wil je meer weten over signalen die kunnen wijzen op dementie? Lees dan het artikel ‘Dementie herkennen bij mensen met een visuele en verstandelijke beperking’.
Voor artsen en gedragswetenschappers
Wil je meer weten over veranderingen in het visueel functioneren bij verschillende vormen van dementie en over andere mogelijke verklaringen voor visuele veranderingen? Lees dan het artikel ‘Visuele veranderingen bij dementie: oorzaken en differentiaaldiagnosiek’.